تفاوت نیکوتین و قطران؛ کدام یک عامل اصلی سرطان ریه است؟

جدول تفاوت‌های اساسی نیکوتین و قطران

برای درک بهتر اینکه چرا این دو ماده تأثیرات کاملاً متفاوتی بر بدن دارند، جدول مقایسه‌ای زیر را مطالعه کنید:

نیکوتین چیست؟ (ماده اعتیادآور ولی غیرسرطان‌زا)

نیکوتین (Nicotine) یک ترکیب شیمیایی آلی و یک آلکالوئید طبیعی است که در گیاهان خانواده بادمجانیان، به ویژه در برگ‌های گیاه تنباکو یافت می‌شود. فرمول مولکولی نیکوتین C₁₀H₁₄N₂ است و در حالت خالص به صورت مایعی بی‌رنگ، تلخ و سوزان است. نیکوتین یک ماده محرک سیستم عصبی مرکزی است که به سرعت (کمتر از 7 ثانیه پس از پاف زدن) از طریق ریه‌ها جذب خون شده و خود را به مغز می‌رساند.

در مغز، نیکوتین به گیرنده‌های استیل‌کولین متصل شده و باعث ترشح هورمون دوپامین (هورمون لذت و پاداش) و آدرنالین می‌شود. این فرآیند احساس آرامش، تمرکز و انرژی موقتی به فرد می‌دهد. بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین زیان نیکوتین، خاصیت اعتیادآوری شدید آن است که باعث وابستگی فیزیکی و روانی فرد به مصرف دخانیات می‌شود. با این حال، برخلاف باور عموم، نیکوتین به خودی خود سرطان‌زا نیست و عامل اصلی بیماری‌های کشنده ریوی به شمار نمی‌رود؛ بلکه تنها دلیلی است که فرد را مجبور به ادامه مصرف سیگار و در نتیجه استنشاق مواد سمی دیگر می‌کند.

قطران (تار) چیست؟ (قاتل ریه و عامل اصلی سرطان)

قطران یا تار (Tar) یک ماده شیمیایی مشخص و منفرد نیست؛ بلکه اصطلاحی است که برای توصیف مخلوطی چسبناک، سیاه و سمی از هزاران ذره معلق حاصل از سوختن (احتراق) تنباکو، کاغذ سیگار و چسب‌های به کار رفته در آن استفاده می‌شود. قطران زمانی تولید می‌شود که تنباکو در دمای بالای 600 درجه سانتی‌گراد می‌سوزد و دود حاصل از آن خنک شده و متراکم می‌شود.

این ماده چسبناک حاوی بیش از 7000 ماده شیمیایی پیچیده است که حداقل 70 مورد از آن‌ها (مانند بنزن، آرسنیک، فرمالدئید و هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای) به طور قطعی سرطان‌زا شناخته شده‌اند. وقتی دود سیگار استنشاق می‌شود، قطران مانند قیر به دیواره‌های داخلی مجاری تنفسی و کیسه‌های هوایی ریه (آلوئول‌ها) می‌چسبد. قطران مژک‌های تنفسی (Cilia) را که وظیفه پاک‌سازی ریه از آلودگی‌ها را دارند، فلج و نابود می‌کند. این تجمع سموم، عامل اصلی تیره و سیاه شدن ریه افراد سیگاری، سرفه‌های شدید صبحگاهی، تنگی نفس مزمن (COPD)، آمفیزم و در نهایت جهش‌های ژنتیکی و ابتلا به سرطان ریه و حنجره است.

ویپینگ و حذف کامل قطران و مونوکسید کربن

بزرگ‌ترین مزیت و دلیل اصلی روی آوردن میلیون‌ها نفر در سراسر جهان به دستگاه‌های ویپینگ (ویپ و پاد سیستم)، حذف کامل فرآیند احتراق و سوختن است. در دستگاه‌های ویپینگ، هیچ شعله، کبریت یا زغالی وجود ندارد. مایع درون مخزن (جویس یا سالت) تنها با حرارت ملایم کویل (المنت فلزی) در دمایی حدود 200 درجه سانتی‌گراد تبخیر می‌شود.

از آنجا که هیچ ماده ارگانیکی در این فرآیند نمی‌سوزد، تولید قطران و مونوکسید کربن (گاز سمی خفه‌کننده رگ‌ها) در ویپینگ کاملاً صفر است. کاربر با پاف زدن به ویپ، نیکوتین مورد نیاز بدن خود را از طریق استنشاق آئروسل (بخار مایع) دریافت می‌کند، بدون اینکه ریه‌های خود را در معرض قیر چسبناک و گازهای سمی ناشی از سوختن کاغذ و تنباکو قرار دهد. به همین دلیل است که افراد پس از گذشت چند هفته از ترک سیگار و شروع ویپینگ، متوجه بازگشت حس چشایی و بویایی، قطع شدن سرفه‌های صبحگاهی و بهبود چشمگیر تنفس خود در حین فعالیت‌های ورزشی می‌شوند.

اگر می‌خواهید بدانید فرآیند تبخیر در این دستگاه‌ها دقیقاً چطور کار می‌کند و قطعات داخلی آن چیست، راهنمای جامع ویپ چیست و چگونه کار می‌کند را مطالعه کنید.

گزارش‌های علمی جهان (NHS و وزارت بهداشت انگلستان)

برای اثبات این ادعا، سازمان‌های بهداشتی معتبر جهان تحقیقات گسترده‌ای انجام داده‌اند. سازمان بهداشت عمومی انگلستان (PHE) در گزارش‌های مستقل و مکرر خود به طور رسمی اعلام کرده است که:

همچنین سرویس سلامت همگانی بریتانیا (NHS) ویپینگ را به عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای کمکی برای ترک سیگار معرفی می‌کند. در این گزارش‌ها تأکید شده است که اگرچه نیکوتین ماده‌ای اعتیادآور است، اما بخش عمده آسیب‌های مرگبار سیگار ناشی از دود حاصل از سوختن توتون (قطران) است، نه خود نیکوتین. بنابراین، انتقال منبع دریافت نیکوتین از سیگار سوزان به بخار ویپ، گامی بزرگ در جهت حفظ سلامت عمومی جامعه است.

باور غلط: آیا سیگارهای لایت قطران کمتری دارند؟

یکی از ترفندهای قدیمی کمپانی‌های بزرگ دخانیات، معرفی سیگارهای «لایت»، «اولترا لایت» یا «اسلیم» با ادعای داشتن قطران و نیکوتین کمتر بود. روی پاکت این سیگارها اعدادی مثل 4 یا 5 میلی‌گرم قطران درج شده است. اما تحقیقات علمی ثابت کرده است که این ادعا یک فریب بزرگ است.

فیلتر سیگارهای لایت مجهز به منافذ ریز تهویه هوا است که در آزمایشگاه و توسط دستگاه‌های تست، دود را رقیق کرده و عدد قطران را پایین نشان می‌دهند. اما در واقعیت، فرد سیگاری به دلیل ولع دریافت نیکوتین، این منافذ را با انگشتان یا لب‌های خود می‌پوشاند، پاف‌های عمیق‌تری می‌زند و تعداد سیگار بیشتری در روز می‌کشد. در نتیجه، بدن او دقیقاً همان حجم از قطران و سموم سیگارهای سنگین را دریافت می‌کند. تنها راه واقعی کاهش قطران، قطع کامل احتراق و جایگزینی آن با روش‌های تبخیری (ویپینگ) یا ترک کامل است.

تجربه تیم مشاوره دخان سون

ما روزانه در فروشگاه با مشتریانی مواجه می‌شویم که سال‌ها سیگاری قهار بوده‌اند و ریه‌های آن‌ها به شدت آسیب دیده است. بزرگ‌ترین سد ذهنی این افراد برای ترک سیگار، ترس از مضرات ویپ به دلیل اطلاعات غلط در فضای مجازی است. آن‌ها تصور می‌کنند ویپینگ به دلیل داشتن نیکوتین مایع، ریه را آب می‌آورد یا ضرری معادل سیگار دارد.

پاسخ ما همیشه شفاف است: نیکوتین اعتیادآور است و ما هرگز مصرف آن را به افراد غیرسیگاری توصیه نمی‌کنیم. اما اگر سیگار می‌کشید، بدانید که ریه شما در حال حاضر با قیر چسبناک قطران پوشانده شده است. با جایگزین کردن یک پاد سیستم استاندارد و سالت نیکوتین باکیفیت، شما بلافاصله ورود قطران و مونوکسید کربن را به بدنتان متوقف می‌کنید و به ریه‌های خود فرصت بازسازی و تنفس دوباره می‌دهید. برای انتخاب دستگاه مناسب خود، حتماً مقاله مقایسه‌ای تفاوت پاد و پادماد و ویپ را مطالعه کنید.

سوالات متداول